مردم سالاری آنلاين 29 شهريور 1396 ساعت 15:37 http://www.mardomsalari.ir/note/74269/اقتصاد-سیاسی-همه-پرسی-استقلال-کردستان-عراق -------------------------------------------------- جسارت بارزانی از کجا آب می‌خورد؟ عنوان : اقتصاد سیاسی همه‌پرسی استقلال کردستان عراق -------------------------------------------------- اعلام برگزاری همه‌پرسی استقلال کردستان عراق در سه مهر وضعیت پیچیده‌ای در یکی از مهم‌ترین مناطق همسایه ایران ایجاد کرده است. ایران و ترکیه، از اربیل خواسته‌اند تا از برگزاری رفراندوم صرف‌نظر کند و در غیر این‌صورت باید تبعات سنگینی بپردازد. اما چه چیز حکومت اقلیم کردستان عراق را تا این اندازه جسور ساخت که بخواهد برخلاف قانون اساسی عراق و در مخالفت با درخواست‌‌های متعدد جامعه جهانی، از آمریکا گرفته تا ایران، همچنان به برگزاری همه‌پرسی استقلال اصرار ورزد؟ متن : اعلام برگزاری همه پرسی استقلال کردستان عراق در سه مهر وضعیت پیچیده ای در یکی از مهم ترین مناطق همسایه ایران ایجاد کرده است. ایران و ترکیه، از اربیل خواسته اند تا از برگزاری رفراندوم صرف نظر کند و در غیر این صورت باید تبعات سنگینی بپردازد. اما چه چیز حکومت اقلیم کردستان عراق را تا این اندازه جسور ساخت که بخواهد برخلاف قانون اساسی عراق و در مخالفت با درخواست های متعدد جامعه جهانی، از آمریکا گرفته تا ایران، همچنان به برگزاری همه پرسی استقلال اصرار ورزد؟ به گزارش مردم سالاری آنلاین، حکومت اقلیم کردستان عراق در سال 1992 و پس از جنگ اول خلیج فارس، یعنی حمله آمریکا به صدام در پاسخ به تهاجم ارتش بعثی به کویت، شکل گرفت. سازمان ملل، وقتی برنامه تحریم های عراق را اجرا می کرد، به نوعی با اقلیم کردستان عراق همچون یک موجودیت مستقل از بغداد رفتار می کرد. این سازمان، 14 درصد از درآمدهای حاصل از برنامه تحریمی نفت در برابر غذا را که علیه رژیم صدام اعمال شده بود، به صورت مستقیم به حکومت اقلیم کردستان عراق تحویل می داد. پس از حمله دوم آمریکا به عراق در سال 2003 هم سهم اقلیم کردستان عراق از درآمدهای نفتی این کشور افزایش یافت و هم اقلیم به جایگاه تثبیت شده تری در قانون اساسی عراق دست یافت و تقریباً به خودمختاری رسید. در سال های پس از اشغال آمریکا، اکثر نقاط عراق صحنه درگیری و آشوب بود، اما اقلیم کردستان عراق تقریباً وضعیت آرامی داشت و به همین دلیل در سال های پس از اشغال آمریکا نرخ رشد بالایی را تجربه کرد. ثبات اقتصادی اقلیم کردستان عراق، در کنار ناآرامی و آشوب موجود در سایر نقاط این کشور، به مرور کردستان عراق را جسورتر کرد و حکومت اقلیم مدعی بود که بغداد سهم اقلیم را از بودجه عراق، پرداخت نمی کند و به اقلیم کمتر از سهم 17 درصدی اش از بودجه عراق، پول پرداخت می شود. در سال 2014، اختلافات نفتی بین دولت مرکزی عراق و حکومت اقلیم کردستان عراق به بالاترین حد رسید. در این سال، حکومت اقلیم (به مرکزیت اربیل) نفت تولیدشده در مناطق تحت اداره خود را به طور مستقیم و صرف نظر نظر از سازوکار سنتی موجود و البته برخلاف قانون اساسی عراق، به بندر جیهان ترکیه صادر کرد. ترکیه که می دانست این اقدام اربیل خلاف قانون اساسی عراق است، آن را نادیده گرفت و حاضر شد نفت اقلیم کردستان را از طریق بندر جیهان به بازارهای مختلف صادر کند. از سال 2015 تاکنون اسرائیل خریدار 77 درصد نفت صادر شده توسط اقلیم کردستان عراق بوده است و عجیب نیست که اسرائیل، خیلی زود از برگزاری همه پرسی استقلال در کردستان عراق حمایت کرد. ترکیه معامله کلانی با اقلیم کردستان عراق در حوزه انرژی صورت داده که مدت زمان آن 50 سال است. این کار از منظر سیاسی و امنیتی یکی از جسورانه ترین اقدامات تاریخ حزب عدالت و توسعه بود. در واقع، پیش از شکل گیری معاملات نفتی مابین اربیل و آنکارا، نگاه سیاسی ترکیه به اقلیم کردستان عراق این بود که حکومت اقلیم، گروه های کرد استقلال طلب هستند که می توانند برای آنکارا خطرساز باشند. به همین دلیل ترکیه به رهبران کُرد در اقلیم کردستان عراق، چندان نزدیک نمی شد. اما ترکیه سرانجام با این برآورد که با انجام معاملاتی، هم می تواند به راحتی از اقلیم کردستان عراق نفت ارزان بخرد و هم خود به کانال ترانزیت نفت اقلیم تبدیل شود، این کار را انجام داد و اردوغان به بارزانی نزدیک شد. با وجود همه اعتراضات بسیار جدی که از سوی بغداد صورت گرفت، ترکیه حکومت مرکزی عراق را در مقابل عمل انجام شده قرار داد و با اربیل وارد معاملات نفتی شد. هم اکنون نه تنها ترکیه از اقلیم کردستان عراق نفت خام ارزان می خرد، بلکه از جهات دیگر نیز برای خود درآمد زایی می کند. اقلیم کردستان عراق با وجود درآمدهای بالای نفتی، هنوز پالایشگاه بنزین ندارد و ناچار است کل بنزین مورد نیاز خود را از ترکیه بخرد که از این منظر سود بالایی عاید ترکیه می شود. از منظر دیگر صادرات نفت اقلیم کردستان عراق به بازارهای جهانی در حوزه انتقال نفت، یک درآمد قابل توجه، عاید ترکیه کرده است. ترکیه با بلندپروازی بیشتر پروژه احداث خط لوله انتقال گاز اقلیم کردستان عراق را هم کلید زده است و انتظار می رود که صادرات گاز به اروپا از طریق این خط لوله از سال 2020 آغاز شود. حتی روس نفت، بزرگ ترین شرکت نفتی روسیه، در اوج جنجال ها پیرامون همه پرسی اقلیم کردستان عراق، هفته جاری اعلام کرد که بیش از یک میلیارد دلار به تأمین مالی خط لوله انتقال گاز از اقلیم کردستان عراق به ترکیه و اروپا، سرمایه گذاری خواهد کرد. اربیل در سالیان گذشته حتی آن قدر خود را توانا دید که اقدام به احداث خط لوله ای جدید برای صادرات نفت به بندر جیهان ترکیه کرد که این خط لوله برخلاف خط لوله کرکوک-جیهان، متعلق به دولت مرکزی عراق نیست. علاوه بر این، حکومت اقلیم کردستان عراق پس حمله داعش به شمال عراق، از فرصت استفاده کرد و سه میدان نفتی مهم در اطراف کرکوک را تصرف کرد. این سه میدان به شرکت نفت شمال عراق تعلق داشتند که حکومت اقلیم هنوز آن ها را به دولت مرکزی عراق تحویل نداده است. حکومت اقلیم کردستان عراق حتی رفته رفته آن قدر جسور شد که اعلام کرد که کرکوک نیز در همه پرسی استقلال کردستان عراق شرکت می کند. کرکوک به لحاظ سنتی خارج از مرزهای استانی اقلیم کردستان عراق بوده است. بنا به برخی گزارش ها حکومت اقلیم کردستان عراق در حال حاضر با دور زدن دولت مرکزی عراق، حدود ۶۰۰ هزار بشکه در روز نفت به بندر جیهان ترکیه صادر می کند. صادرات این میزان از نفت بدون همراهی ترکیه امکان پذیر نبوده است. در واقع، درست است که ترکیه با برگزاری همه پرسی در اقلیم کردستان عراق مخالفت کرده و حتی حکومت محلی اقلیم را به تحریم، تهدید کرده است، اما این کشور با انجام مبادلات تجاری مستقیم با اربیل، آن را قادر ساخت تا اکنون بتواند برخلاف قانون اساسی عراق، بغداد را مستقیماً تهدید کرده و پروژه تجزیه عراق را کلید بزند. معاملات ترکیه و اربیل از همان ابتدا، برخلاف عرف بین الملل و برخلاف قوانین عراق بود و این معاملات آن قدر اربیل را از بغداد دور کرد، که اربیل به این فکر بیفتد که پروژه جدایی از عراق را کلید بزند. در واقع، اقتصاد سیاسی اعلام همه پرسی استقلال توسط اقلیم کردستان عراق این است که برخی کشورها، نظیر ترکیه، از چند سال قبل در عمل با اقلیم کردستان عراق همچون یک دولت برخورد کردند و در تمام مراودات خود، بغداد را نادیده گرفتند.