مردم سالاری آنلاين 29 شهريور 1397 ساعت 20:37 https://www.mardomsalari.ir/report/94164/فاجعه-ی-فرونشست-دشتهای-ایران-می-بلعد -------------------------------------------------- «مردم‌سالاری آنلاین» بررسی می‌کند: عنوان : فاجعه‌ی فرونشست، دشتهای ایران را می‌بلعد -------------------------------------------------- رئیس سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، راضیه لک، در نشستی خبری، از فرونشست زمین در ۳۰۰ دشت در ۱۷ استان کشور خبر داد و گفت: «۳۰۰ دشت در ۱۷ استان کشور با پدیده‌ی فرونشست روبرو شده‌اند و این مخاطره بر اثر برداشت بی‌رویه‌ی آب از ذخایر زیرزمینی به وجود آمده است.» متن : رئیس سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور، راضیه لک، در نشستی خبری، از فرونشست زمین در ۳۰۰ دشت در ۱۷ استان کشور خبر داد و گفت: ۳۰۰ دشت در ۱۷ استان کشور با پدیده ی فرونشست روبرو شده اند و این مخاطره بر اثر برداشت بی رویه ی آب از ذخایر زیرزمینی به وجود آمده است. به گزارش مردم سالاری آنلاین، برپایه ی استانده های جهانی، اگر فرونشست زمین در ناحیه ای بیش از چهار میلی متر باشد شرایط در آن ناحیه بحرانی به شمار می آید و این در حالی است که نمونه های فرونشست زمین در دشت کاشمر و رفسنجان به ۳۰ سانتی متر (۳۰۰ میلی متر)، دشت مشهد و دشت زرند کرمان به ۲۵ سانتی متر، دشت قزوین به ۲۴ سانتی متر، دشت ساوجبلاغ به ۲۲ سانتی متر، دشت کرمان به ۲۰ سانتی متر، دشت تهران به ۱۷ سانتی متر و دشت نیشابور به ۱۲ سانتی متر افزایش یافته که نشانگر شرایط فاجعه آمیز و بسیاربسیار بحرانی دشتهای ایران است، ولی با همه ی این، اعتباری بسیار اندک برای پژوهش و بررسی چگونگی فرونشست زمین در اختیار سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی کشور است، و همچنین، تا کنون، هیچ گونه بایستگی ای برای استعلام گیری از این سازمان برای اجرای ساخت وسازهای کلان و برنامه های تازه ی عمرانی در میان نبوده و تنها از دو ماه پیش بدین سو است که وزارت راه و شهرسازی، با نگر به اهمیت فرونشست زمین در برنامه های انتقال خطوط ریلی و جاده ای، از این سازمان در این باره استعلام می گیرد. فرونشست دشتهای ایران به دنبال برداشت بی رویه ی آب کهن ترین فرونشست زمین در ایران به سال ۱۳۴۶ و فرونشست دشت رفسنجان بازمی گردد که برداشت بی رویه از منابع آبی مهم ترین علت این فرونشست و دیگر فرونشستها است ، چون هنگامی که بی برنامه از زمین آب برداشته شود، روزنه هایی از زمین که زمانی آب در آنها بود کم کم بی آب شده به یکدیگر می چسپند و این موجب آن می شود که زمین، اندک اندک یا ناگهانی، عمودی به سوی پایین فروریزد. نشست زمین سبب بیابان زایی، ایجاد شکافهایی ژرف در سطح زمین، کاهش برگشت ناپذیر تمام یا بخشی از مخزن آب زیرزمینی، کج شدن و بیرون زدگی لوله های چاه و خرابی سازه ها و ساختمانها می شود. فروچاله نیز که پدیده ای فاجعه بارتر از فرونشست است اندک اندک در دشتهای ایران به پدیده ای عادی بدل می شود تا آنجا که دو هفته ی پیش دشت کبودرآهنگ به علت برداشت بی رویه از آبهای زیرزمینی دچار فروچاله شد. بحرانی ترین استانها و شهرهای کشور کدام اند؟ در میان استانهای ایران، استانهای کرمان و فارس بیشترین فرونشست را دارند و در میان شهرهای کشور نیز شهر کاشمر بحرانی ترین شهر ایران در این زمینه است تا آنجا که مدیر آبفار کاشمر گفته است: اکنون در برخی روستاهای بخش کوهسرخ کاشمر به بی آبی کامل رسیده ایم. متاسفانه در روستاهای این بخش منبع آبی نیست که چاه حفر کنیم. نخستین ممنوعیت بهره برداری از دشت کاشمر در سال ۱۳۶۱ صادر شد، ولی در این سالها شمار چاههای بهره وری افزایش یافت تا آنجا که در سالهای اخیر ترکهای زمین به پیرامون بافت شهری رسیده است. گفتنی است، سالانه ۲۱۵ میلیون مترمکعب از آبهای زیرزمینی دشت کاشمر برداشت می شود که این امر موجب می شود که سالانه یک ونیم متر از سفرهای آبی زیرزمینی دشت کاشمر کاسته شود. راهکار چیست؟ برای یافتن راهکار باید چرایی را شناخت. فرونشست ۳۰۰ دشت حاصلخیز ایران پیامد مصرف نامتناسب و هدررفت بخشی بزرگ از آب در نتیجه ی نادرست بودن شیوه های کشاورزی و مصارف صنعتی و شهری و نیز مدیریت نادرست منابع آبی و حفر چاههای مجاز و غیر مجاز است. هنگامی که برای گسترش کشاورزی ناپایدار و در راستای شعار خودکفایی در کشاورزی بی هیچ ضابطه و معیاری چاههای ژرف و نیمه ژرف کنده شده و می شوند، آبخوانها یکی پس از دیگر تهی می گردند و سطح آبهای زیرزمینی روزبه روز پایین تر می رود تا چنین فاجعه ای دهشتناک گلوی دشتهای حاصلخیز ایران را بفشارد و رمق آنها را بستاند و آنها را به آستانه ی نابودی بکشاند. فرونشست زمین و پیامدهای فاجعه آمیز آن، سرشتی برگشت ناپذیر دارند و به دشواری می توان این پدیده را کند یا مهار کرد، لیک برپایه ی آنچه رفت، چاره ای جز مديريت درست منابع آب، كاهش بهره برداری از منابع آبهای زیرزمینی و اصلاح روشهای مدیریت منابع آب برپایه ی تجربه های دیگر کشورها نیست و تا زمان هست، هر چند اندک، باید در این راستا برنامه ریزی کرد و پیش رفت. همچنین، پیش از اجرای هر برنامه ای ملی، برای رویارویی با خطر فرونشست، باید پژوهشها و بررسیهای بایسته را پیش از پیشبرد آن برنامه انجام داد تا پیش از آنکه برنامه ای بزرگ با بودجه ای کلان با خطر فرونشست روبه رو شود همه ی پیش بینیها و تشخیصها و پایشهای بایسته انجام شده باشد.