نظام آموزشي و جوانگرايي در مديران

زهرا علي اكبري
معمول است كه با تغيير دولت‌ها و شروع به كار وزراي جديد، تحولات در سطوح مختلف برنامه‌اي و مديريتي شروع می‌شود و برخي اوقات اين تغيير و تحول آنقدر با سرعتي عجيب همراه می‌شود كه در گفتمان جامعه از آن به تغييرات اتوبوسي ياد می‌كنند. اما در دولت سيزدهم، وزارت آموزش و پرورش با توجه به راي عدم اعتماد نمايندگان مجلس شوراي اسلامي به دو گزينه پيشنهادي معرفي شده از سوي دولت، تحولات مديريتي خود را ديرتر از وزارتخانه‌هاي ديگر آغاز كرد و سرانجام پس از گذشت حدود 4 ماه از آغاز به كار دولت جديد، تغييرات در نظام آموزشي كليد خورد و در دو هفته اخير وزير آموزش و پرورش علاوه بر ادارات كل آموزش و پرورش استان‌ها، در چند سازمان و معاونت اين وزارتخانه مديران تازه نفسي را منصوب كرد. با بررسي دقيق تر انتصابات در آموزش و پرورش بايد پذيرفت كه دو اصل جوانگرايي و تخصص شغلي مرتبط با حوزه فعاليت به وضوح به چشم می‌خورد. اما اين مهم كه مديران جوان تا چه اندازه می‌توانند براي نظام آموزشي مفيد و موثر واقع شوند، موضوعي است كه بايد به گذر زمان و ارزيابي عملكرد آنان سپرده شود. بدون ترديد در آموزش و پرورش دانش، مهارت و برخورداري از تجربه لازم، از جمله ضرورياتي است كه بايد در انتصاب مديران مدنظر قرار بگيرد چرا كه هر تحولي در اين نظام به دليل گستره مهم و عظيم مخاطبي كه دارد، تاثير مستقيم و بدون واسطه‌اي بر روي فرايند توسعه كشور می‌گذارد.
معمولا در انتصابات، جوسازماني از حضور مديران جوان حمايت نمی‌كند و آنان را فاقد دیدگاه استراتژیک و دانش عمیق از حوزه عملكردي خود می‌دانند. درست است که برخی از تجارب و شگردهاي كاري در محيط‌هاي سازماني فقط در طول زمان آموخته می‌شوند، اما قبل آنكه از ارتقای یک کارمند جوان تر به دلیل «بی‌تجربگی» انتقاد شود، باید دانست که از نظر گروه بررسي شايستگي‌ها آنها صلاحيت‌ها و تخصص‌هايي برای ارائه دارند كه با وجود افراد با تجربه‌تر انتخاب شدند.
هر سازمانی برای پر کردن جای خالی مديران پيشين و پيشكسوتان خود به مدیران جوانتر نیاز دارد چراكه درک و استفاده از نقاط قوت جوانان مجرب و متعهد فرصت بزرگی برای عملکرد و بهره وری بالاتر در سيستم ایجاد می‌کند. نبايد فراموش شود در حالی که رهبران جوان‌تر چالش‌هایی دارند که برای غلبه بر آنها به تلاش متمرکز و توسعه رهبری نیاز دارند، با وجود انگيزه، دانش به روزتر و شادابي عملكردي دارایی عظیمی را برای سازمان به ارمغان می‌آورند. پيچيدگي‌ها و تنوع محيط‌هاي آموزشي امروزی نیازمند رویکرد جدیدی برای راهبری است. این رویکرد باید بر ایجاد ارزش معنادار مشترک برای همه ذینفعان تمرکز کند و همراه با تحولاتي جهاني، جامعه وسیع‌تري از گروه‌هاي هدف را شامل شود. این سبک جدید رهبر باید چهار نقش آينده‌گري، معماري سيستم، مربیگري و کاتالیزوري را در خود داشته باشد. مديران آموزشي یک هدف و چشم‌انداز روشن و قانع‌کننده را شکل می‌دهند که در سراسر سازمان و فراتر از آن طنین‌انداز می‌شود و با تیم‌هاي كارشناسي کار می‌کنند تا چشم انداز را به نتایج قابل اندازه گیری تبدیل کنند.
ناخرسندانه جناح بندي‌هاي حاكم بر كشور به شكلي بر نظام آموزشي سايه افكنده كه انتصاب مديران توانمند را با چالش روبرو ساخته است . پرسش اينجاست كه چرا مدير كارآمد و باسوادي كه می‌تواند منشا اثر باشد به دليل داشتن تفاوت‌هاي فكري و سياسي با حزب حاكم در فضاي دولت، از چرخه خدمتگذاري حذف يا كنار گذاشته می‌شود؟ (اين چرايي با حذف مديران ناكارآمد از سيستم فرق دارد). البته اين دولت و آن دولت هم ندارد، هر كدام بر سر كار آمدند تغييراتي داشتند حال اينكه برخي از اين تغييرات موثر و برخي ويران كننده بوده اند.گاها تغييرات و انتصابات مديران در آموزش و پرورش به حدي غير منطقي و فاقد مولفه‌هاي شايسته گزيني بوده كه اين جمله زياد بين معلمان و مديران مدارس شنيده می‌شود: «بودن و نبودن ستاد يا ادارات آموزش و پرورش تاثيري بر حال نظام آموزشي نمی‌گذارد و مدارس با اتكا به نيروي انساني خود مديريت می‌شوند» و چه بسا برخي از آنان بر اين باورند كه بخش‌هاي اداري تضعيف كننده حركت آموزشي هستند. بنابراين انتخاب مديران دانا، توانا و متعهد براي نظام آموزشي بيش از پيش ضرورت دارد.
از آن‌رو كه آزادي بيان و نقد عملكردهاي ناصواب، حق هر فردي است و هيچ كس اجازه سلب آن را ندارد، نگارنده اين يادداشت هر زمان -چه در دولت چپ گرا و چه دولت راست گرا - خلاف عدالت و عقلانيت را در نظام‌ آموزشي ببيند، موضوع را نقد و بيان خواهد كرد. انتصاب مديران جوان در آموزش و پرورش نيز از آن دسته موضوعاتي خواهد بود كه به مرور زمان دستخوش ارزيابي‌ها قرار خواهد گرفت و از آن جا كه در نظام آموزشي جاي كار عبث و بيهوده نيست و تا همين امروز هم آسيب‌هاي زيادي به دليل انتصابات سياسي و غير منطقي بر پيكره اين نظام وارد آمده ،انتظار می‌رود مديران جوان جديد الانتصاب مسيري ايده‌آل با چشم‌اندازي نوين و قابل دفاع در پيش بگيرند.