طالبان، از دوحه تا تهران

سیف‌الرضا شهابی
هفته گذشته «مولوی صاحب امیر خان متقی» وزیر خارجه طالبان در راس یک هیات بلند پایه از مقامات سیاسی و اقتصادی افغانستان به تهران سفر کرد و در کنار دیدار با آقایان «حسین امیر عبداللهیان» وزیر خارجه جمهوری اسلامی ایران و «حسن کاظمی قمی» نماینده ویزه رئیس جمهور در امور افغانستان و مذاکرات دو جانبه فی ما بین دو کشور ایران و افغانستان در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی، با دو تن از مخالفان طالبان که در تهران بودند دیدار و گفتگو داشتند و به جای ناسزا گفتن به مخالفان داخلی خود و دندان تیز کردن و اسلحه کشیدن، از آنان خواستند به افغانستان باز گردند تا بتوانند در صلح و صفا زندگی کنند. نتیجه گفت‌وگو هر چه بود و هر چه خواهد شد و آیا اسماعیل خان و احمد مسعود به افغانستان طالبانی باز خواهند گشت یا نه، آنچه از اهمیت بالائی برخوردار است نفس گفتگو است که نشان از انعطاف‌پذیری طالبان و مخالفانشان دارد.
دیدار با «اسماعیل خان» والی پیشین هرات که شخصی سالخورده است و گرمی و سردی روزگار را چشیده و از نخستین روز حاکمیت طالبان بر افغانستان، کشورش را ترک کرد و در ایران ساکن شد و «احمد مسعود» جوانی که نام و نشان را از پدرش که معروف به «شیر دره پنجشیر» است به ارث برده و بعد از استقرار حاکمیت طالبان مقاومت مسلحانه در زادگاهش «دره پنجشیر» را کلید زد و در روزهای نخستین حاکمیت طالبان مدعی بود با مقاومت می‌تواند حکومت طالبان را سرنگون کند، فتح بابی است برای کاهش تنش‌ها در کشور پر تنش افغانستان .
این دیدار و گفت‌وگو روی دیگر سکه دیدار و مذاکره مقامات طالبان با مقامات آمریکائی در دوحه پایتخت کشور قطر است که از زمان «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور سابق آمریکا شروع شد و در دوره «جو بایدن» رئیس‌جمهور فعلی آمریکا ادامه پیدا کرد و منجر به خروج آمریکائی‌ها و کشورهای ائتلافی و نیروهای ناتو از افغانستان و حاکمیت طالبان بر این کشور شد.
نگاهی اجمالی به آنچه که در دوحه و تهران اتفاق افتاد نشان از این دارد که طالبان علی رغم این که برخی تصور می‌کنند نیروهائی متحجر و خشونت‌گرا هستند و زبان گفتگویشان از لوله تفنگ در می‌آید حداقل موقعیت‌شناس هستند و برای حفظ قدرت و جایگاهشان به اصل گفتگو معتقدند و برای پیشبرد افکار و اهدافشان بسته عمل نمی‌کنند و شعار زده نیستند و به عبارتی عملگرا هستند و حاضر به مذاکره حتی با دشمنان و مخالفانشان می‌باشند.
موقعیت شناسی از این نظر که به خوبی تشخیص می‌دهند برای مذاکره با آمریکائی‌ها باید دوحه را انتخاب کنند و برای مذاکره با مخالفان داخلیشان باید به تهران سفر کنند.
اگر طالبان بتوانند از شدت مخالفت‌های اسماعیل خان و احمد مسعود بکاهند یک گام اساسی در استحکام حاکمیتشان برداشته‌اند
و اگر این دو رهبر را همراه سازند گام
بزرگتر خواهند برداشت و اگر هیچکدام از دو مورد فوق تحقق پیدا نکند حداقل در تاریخ ثبت خواهد شد با این که در قدرت بودند با مخالفانشان نشستند و مذاکره کردند و قطعا هر مذاکره‌ای در یک زمانی به بار خواهد نشست و نتیجه مثبت خواهد داد.