اصول‌گرایی و اصلاح‌طلبی، ریشه در مکتب عاشورا

حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالرحیم اباذری
بعد از شهادت امام على علیه السلام که مرکز حکومت اسلامى از مدینه و کوفه به شام انتقال یافت و در زمان معاویه و پسرش یزید، «امامت و رهبری» کاملا به «سلطنت و پادشاهی» تبدیل شد و رابطه «امام و امتی » جای خود را با پدیده «شاه و رعیتی» جایگزین کرد، فساد و تباهى و فاصله طبقاتی در سرزمین‌هاى اسلامى به اوج رسید.
در این هنگام، امام حسین علیه السلام چون اوضاع سیاسى و اجتماعى را این گونه آشفته و مضطرب دید، قیام و اعتراض بر ضد حکومت وقت آغاز کرد. آن حضرت در این راه هرگز از ملامت راحت طلبان و توجیه مصلحت اندیشان تردیدى به دل راه نداد. تا پاى جان به همراه یارانش در این وادى ماند و با حماسه اى تاریخى، اساس حکومت یزیدى را به یک باره ویران ساخت.
سید الشهداء علیه السلام هنگام خروج از مدینه طی وصیتی که به برادرش محمد حنفیه دارد به اهداف و انگیزه‌های خود در این نهضت اشاره می‌کند و در آن دو عنصر «اصلاح طلبی و اصول گرایی» را از جمله اهداف مهم خویش معرفی کرده و می‌فرماید :
«اِنًى لَم اَخرُج اَشِرا و لا بَطِرا و لا مُفسِدَا ولا ظالِما و اِنما خَرَجتُ لِطلب اِلاصلاح فى اُمه جَدى. اُریِد اَن آمِرَ بالمعروف و اَنهى عن المُنکَر و اَسیرَ بِسیره جَدِى و اَبى على بن اَبى طالب(علیهماالسلام)» (موسوعه کلمات الامام الحسین، ص 291)
قیام من از روی خود خواهی، خوشگذرانی و یا برای فساد و ستمگری نیست. من فقط به خاطر اصلاح در امت جدم، امر به معروف و نهی از منکر و بازگشت به سیره و سنت جدم رسول خدا و پدرم علی ابن ابیطالب قیام کردم.
سه عنصر مهم در این سخن تاریخی، محور و هدف نهضت و قیام معرفی شده است:
1 - اصلاح در میان امت. (اصلاح طلبی)
2 - اجراى امر به معروف و نهى از منکر.
3 - بازگشت به سیره و سنت پیامبر(ص) و امام على علیه السلام. (اصول گرایی)
اگر چه این سه عنصر در یک سیاق واحد آمده و از ظاهر عبارت بر می‌آید که همه در یک مرتبه و درجه بوده باشند ولی قرائن و شواهد دیگر نشان می‌دهد، اجرای عنصر دومی‌، مقدمه و برای رسیدن و تحقق آن دو بند دیگر است. بنابراین هدف اصلی از نهضت امام حسین علیه السلام بر محور همین دو عنصر (اصلاح طلبی و اصول گرایی) می‌چرخد.
چنانکه آن حصرت در جای دیگر طی فرمایشی بدون اشاره به امر به معروف و نهی از منکر، به همین دو عنصر فقط تاکید دارد و می‌فرماید:
اَلًلهّمَ اِنّکَ تَعلَمُ ما کانَ مِنّا تَنافُساً فِی سُلطانٍ و لا اِلتماساً مِن فُضول الحِطامِ و لکِن لِنَرُدَ المَعالِمَ مِن دِینک و نُظهِرَ اِلاصلاحَ فِی بِلادِک و یَامِنَ المَظلُومُونَ مِن عِبادِک و یَعمل بفرائضک وسُنَنِک واَحکامِک. (تُحَف العُقول، ابن شعبه حرانی، ص 243 و بحارالانوار، مجلسی، ج 97، ص 80)
بار خدایا تو می‌دانی آنچه از ما اظهار شده برای رقابت در قدرت و چنگ آوردن ثروت دنیوی نیست، بلکه هدف ما این است که مبانی و نشانه‌های دین و اصول آن را به خود باز گردانیم و اصلاح امور در همه شهرها آشکار کنیم تا مردم ستمدیده در امنیت، راحت و آسوده باشند و با خیال راحت به واجبات، سنت‌ها و دستورات دینی عمل کنند.
چند نکته کاربردی
اول. از این کلام گهربار امام علیه السلام استفاده می‌شود که دو عنصر «اصول گرایی و اصلاح طلبی» در نهضت و قیام کربلا به منزله دو بال یک پرنده به شمار می‌آیند که هر کدام با قطع نظر از دیگری نمی‌توانند کار آیی داشته باشند. پس ادعای اصولگرایی با قطع نظر از اصلاحی طلبی، طنز و توهمی بیش نیست همچنان که اصلاح طلبی، بدون اهتمام به اصولگرایی به منزله سنگ در‌هاون کوبیدن می‌باشد.
دوم. از عبارت «لَم اَخرُج اَشِرا و لا بَطِرا و لا مُفسِدَا ولا ظالِما» استفاده می‌شود که در مکتب انقلابی اباعبدالله الحسین علیه السلام هرگز هدف وسیله را توجیه نمی‌کند و به بهانه اصلاح طلبی و اصولگرایی و اعتراض و انتقاد از حاکمان جور و ظالم، نباید خود، مستلزم طلم، ستم و فساد مضاعف دیگری بشود و سراپای وجود مبارزان و مجاهدان را غرور، تکبر و خود بزرگ بینی گرفتار سازد.
سوم. از فراز «ما کانَ مِنّا تَنافُساً فِی سُلطانٍ و لا اِلتماساً مِن فُضول الحِطامِ» بر می‌آید که در مکتب حسینی هدف از اصلاح طلبی و اصولگرایی نباید چنگ زدن به قدرت و تکاثر و ثروت اندوزی باشد و این می‌تواند بزرگترین آفت هر حرکت و قیام اصلاحی باشد و در نهایت آن را از پای در آورد.
چهارم. از فراز «یَأمِنَ المَظلُومُونَ مِن عِبادِک» بر می‌آید در قاموس قیام کربلا، هدف اصلی و محوری از هر حرکت و جهاد اصلاحی و اصولی، در مرحله نخست تأمین امنیت برای اقشار مختلف مردم، سپس فراهم آوردن زمینه‌ آسایش و رفاه آنان است. بنابر این انقلاب، مبارزه و قیام بدون این قید و شرط، بیشتر به شیر منهای دم، سر و اشکم خواهد ماند، «شیر بی دم و سر و اشکم که دید این چنین شیری خدا خود نافرید.»
پنجم. دو عنصر اصولگرایی و اصلاح‌طلبی که از عناصر ارزشی نهضت حسینی به شمار می‌آیند متاسفانه در چند سال اخیر مورد سوء استفاده‌های سیاسی قرار گرفت و برخی عملکرد‌های افراطی و تند، ناخواسته آن را از موضوع له اصلی خارج کرد که امید است با بازگشت به مکتب حیاتبخش حسینی، این دو عنصر ارزشی هرچه زو.دتر در جایگاه واقعی خود قرار گیرد.
منبع: شفقنا