تلاش‌ها برای نجات توافق هسته‌ای ادامه دارد

وحشت غرب از فردای مرگ برجام

دی سایت در تحلیلی نوشت که توافق هسته‌ای بین‌المللی با ایران نقطه عطفی در تلاش برای دستیابی به خلع سلاح هسته‌ای تلقی شد. هدف برجام، جلوگیری از ساخت بمب هسته‌ای توسط ایران و تحت کنترل بین‌المللی قرار دادن برنامه هسته‌ای این کشور بود.
یک سال پس از خروج آمریکا از توافق هسته‌ای، ایران اعلام کرد که تنها بخشی از این توافق را اجرا خواهد کرد. از آن زمان، این کشور هم از محدودیت‌ها در موجودی اورانیوم غنی شده و هم از محدودیت‌های غنی‌سازی فراتر رفته است. در ژوئن گذشته، رافائل گروسی، رئیس آژانس بین‌المللی انرژی اتمی گفت که ایران می‌تواند ظرف چند هفته مواد خام کافی برای یک سلاح هسته‌ای تولید کند. کورنلیوس ادبار، کارشناس مسائل ایران از شورای روابط خارجی آلمان می گوید، با وجود این، ایران در آستانه ساخت بمب هسته‌ای نیست.
پیشنهاد اتحادیه اروپا برای بازگشت به توافق از ابتدای ماه اوت آماده بوده و به گفته جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، تنها نیازمند یک «آری» یا «نه» از سوی کشورهای امضاکننده بود. او انتظار داشت که دو طرف در عرض چند هفته پاسخ دهند.
اخیراً، کشورهای غربی امضاکننده نسبت به این توافق بدبینی بسیار بیشتری ابراز کرده اند. آلمان، فرانسه و بریتانیا روز شنبه گذشته ایران را به به خطر انداختن احیای توافقنامه متهم کردند.
ادبار می‌گوید با توجه به پیشرفت روزانه ایران در برنامه هسته‌ای اش و تنش‌ها در خاورمیانه، فشار زمانی بالاست. برای اروپایی‌ها، در صورت به تعویق افتادن مکرر نتیجه‌گیری اعلام شده از مذاکرات، خطر از دست دادن اعتبار به عنوان مذاکره‌کننده نیز وجود دارد.
با این حال، نمی‌توان احتمال شکست این توافق را رد کرد. درخواست‌های مکرر و جدید ایران و همچنین اظهارات آمریکا مبنی بر رد مطالبات ایران اخیراً موجب عصبانیت تهران شده است. اهمیت داخلی توافق هسته‌ای در آمریکا و ایران نیز نقش مهمی در این مناقشه دارد. این مذاکرات در پی جنگ اوکراین و بحران بین‌المللی با روسیه نیز دشوارتر شده است.
به گزارش دیپلماسی ایرانی، دی سایت تاکید کرد که دولت فدرال توافق هسته‌ای با ایران را «ضامن امنیت و ثبات در خاورمیانه» می‌داند و به شدت برای حفظ این توافق تلاش می‌کند. از سوی دیگر، اسرائیل و همچنین عربستان سعودی نگران هستند که بازگشت به برجام، جاه طلبی‌های ایران را تقویت کند.
عقب نشینی آمریکا در سال 2018 نشان داد که توافق هسته‌ای چقدر شکننده است. منتقدان تردید دارند که با توجه به پیشرفت قابل مشاهده در برنامه هسته‌ای ایران، هنوز بتوان به تمدید معتبر فرصت بریک آوت دست یافت. اما ادبار هنوز معتقد است که توافق هسته‌ای باید بازگردانده شود: «بدین ترتیب یک قانونمندی خاص بازگردانده شده و اعتماد به ساختارهای چند جانبه برقرار می‌شود.» برجام یک قطعه مهم در معماری امنیتی است که بر اساس معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای ساخته شده است.
اما او نیز اثربخشی توافق را محدود می‌داند. محدودیت‌های برنامه هسته‌ای ایران که در توافق هسته‌ای پیش‌بینی شده بود، به تدریج در طول یک دهه منقضی می‌شود. قبل از خروج آمریکا، تمدید این محدودیت‌ها هنوز قابل تصور بود، اما اکنون این بسیار دشوار به نظر می‌رسد. ادبار می‌گوید در نهایت باید بررسی کرد که ضرر توافق هسته‌ای با ایران بیشتر است یا فواید آن. دیدگاه غالب همچنان این است که منافع آن بیشتر از ضررش است.